کاربرد انواع اشعه ایکس (رادیوگرافی) دندان در کودکان و بزرگسالان

رادیوگرافی
به این مطلب نمره دهید

رادیوگرافی یا اشعه ایکس دندانپزشکی به عکس‌های دندانی گفته می‌شود که دندانپزشک از آنها برای ارزیابی سلامت دهان و دندان استفاده می‌کند. اشعه ایکس در سطح پایین تشعشع برای گرفتن عکس از داخل دندان‌ها و لثه‌ها به کار برده می‌شودد. عکسبرداری با اشعه ایکس به تشخیص مشکلاتی مانند پوسیدگی یا سوراخ شدن دندان و دندان نهفته کمک می‌کند. رادیوگرافی دندان علی‌رغم ظاهر پیچیده ابزار تشخیصی متداولی است که به اندازه جرم‌گیری دندان‌ها مهم است.

انواع اشعه ایکس دندانپزشکی


انواع-اشعه-ایکس-دندانپزشکی

عکس‌های رادیوگرافی دندان به دو دسته اصلی داخل دهانی و خارج دهانی تقسیم‌بندی می‌شوند، منظور از داخل دهانی این است که فیلم رادیوگرافی داخل دهان قرار داده می‌شود، بالعکس فیلم برای تهیه عکس خارج دهانی بیرون دهان گذاشته می‌شود.

عکسبرداری داخل دهانی

عکسبرداری داخل دهانی

عکسبرداری داخل دهانی رایج‌ترین نوع اشعه ایکس دندانپزشکی است. این عکس‎‌ها تصاویری با جزئیات دقیق را در اختیار دندانپزشک می‌گذارد تا بتواند پوسیدگی‌ها را پیدا کند، سلامت ریشه دندان و استخوان دور دندان را بررسی کند، وضعیت رشد دندان‌ها را کنترل کند و سلامت کلی دندان‌ها و استخوان فک را ارزیابی کند. عکسبرداری داخل دهانی انواع مختلفی دارد که هر یک وجوه متفاوتی از دندان را نشان می‌دهد.

  • عکسبرداری بایت وینگ یا بال مانند: این عکس جزئیات دندان‌های بالا و پایین را در یک ناحیه از دهان نشان می‌دهد. هر عکس بایت وینگ یک دندان را از تاج تا تقریباً سطح استخوان نگهدارنده دندان نشان می‌دهد. عکس بایت وینگ برای تشخیص پوسیدگی بین دندانی و تغییر تراکم استخوان در اثر ابتلا به بیماری لثه کاربرد دارد. همچنین این نوع عکس برای اطمینان از اندازه بودن روکش یا ترمیم و انسجام حاشیه‌های ترمیم گرفته می‌شود.
  • عکسبرداری پری اپیکال یا پیرامون ریشه: این عکس کل دندان را، از تاج تا پایین نوک ریشه در محل فرورفتن دندان در استخوان فک، نشان می‌دهد. هر عکس پری اپیکال این بعد از دندان را کامل نشان می‌دهد و تمام دندان‌ها را در یک بخش از بالا یا پایین فک شامل می‌شود. عکس پری اپیکال برای تعیین ناهنجاری‌های ساختار ریشه و ساختار استخوان اطراف دندان کاربرد دارد.
  • عکسبرداری اکلوزال: این عکس بزرگتر است و موقعیت و رشد دندان کامل را نشان می‌دهد. تمام دندان‌های فک بالا یا پایین در یک عکس اکلوزال دیده می‌شود.

عکسبرداری خارج دهانی

عکسبرداری خارج دهانی

عکسبرداری خارج دهانی نیز دندان‌ها را نشان می‌دهد، اما تمرکز اصلی آن بر فک و جمجمه است. این عکس‌های اشعه ایکس جزئیات را مانند عکس‌های داخل دهانی نشان نمی‌دهد و به همین دلیل برای تشخیص پوسیدگی یا مشکلات مربوط به یک دندان به کار برده نمی‌شود. عکسبرداری خارج دهانی برای تشخیص دندان نهفته، نظارت بر رشد و نمو فک نسبت به دندان‌ها و تعیین مشکلات احتمالی بین دندان‌ها، فک‌ها و مفصل فک یا دیگر استخوان‌های صورت کاربرد دارد. عکسبرداری خارج دهانی انواع مختلفی دارد که عبارت است از:

  • عکسبرداری پانورامیک یا سراسری: این عکس کل دهان، هر دو فک بالا و پایین را نشان می‌دهد و برای تعیین موقعیت دندان‌های روییده یا در حال رویش مفید است. عکس سراسری برای تشخیص دندان نهفته و تومور نیز کاربرد دارد.
  • توموگرافی: در این عکس لایه یا برش خاصی از دهان به وضوح دیده می‌شود و بقیه لایه‌ها به صورت محو مشخص می‌شود. توموگرافی برای معاینه ساختارهایی مفید است که دیدن آنها به دلیل نزدیک بودن بقیه ساختارها دشوار است.
  • عکسبرداری سفالومتریک: این عکس یک سمت از سر را به طور کامل نشان می‌دهد و برای ارزیابی وضعیت دندان‌ها نسبت به فک و نیمرخ بیمار کاربرد دارد. متخصصین ارتودنسی دستور گرفتن این عکس را برای تهیه طرح درمان می‌دهند.
  • سیالوگرافی: این عکس برای مشاهده غدد بزاقی بعد از تزریق ماده حاجب گرفته می‌شود. ماده حاجب که اصطلاحاً عامل رادیواپک گفته می‌شود، داخل غدد بزاقی تزریق می‌شود تا این اندام روی فیلم رادیوگرافی دیده شود. غده بزاقی بافت نرمی است که در حالت عادی و بدون تزریق ماده حاجب در تصاویر اشعه ایکس دیده نمی‌شود. دندانپزشکان برای بررسی ابتلا به مشکلات غدد بزاقی، مانند انسداد، دستور سیالوگرافی می‌دهند.
  • توموگرافی رایانهای یا سی تی اسکن: این عکس ساختارهای داخلی بدن را به صورت عکسی سه بعدی نشان می‌دهد. این عکس سه بعدی که در بیمارستان، مطب دندانپزشکی یا مرکز رادیولوژی گرفته می‌شود، برای تشخیص مشکلات استخوان‌های صورت، مانند تومور یا شکستگی کاربرد دارد. همچنین سی تی اسکن برای ارزیابی استخوان قبل از کاشت دندان و جراحی‌های سخت کشیدن دندان انجام می‌شود. به این ترتیب جراح از بروز عوارض حین عمل جراحی و بعد از آن جلوگیری می‌کند.

کاربردهای متداول رادیوگرافی دندانپزشکی


کاربردهای متداول رادیوگرافی دندانپزشکی

دندانپزشکان و جراحان دهان و دندان معمولاً برای معاینه، دستور عکس اشعه ایکس سراسری می‌دهند. عکس سراسری دندانپزشکی ابزار تشخیصی مهمی است که ناحیه وسیع‌تری را نسبت به رادیوگرافی داخل دهانی معمولی پوشش می‌دهد و در نتیجه اطلاعات ارزشمندی را درباره سینوس‌های ماگزیلاری، موقعیت دندان‌ها و دیگر ناهنجاری‌های استخوانی در اختیار دندانپزشک می‌گذارد. این معاینه برای تهیه طرح درمان به منظور ساخت دندان مصنوعی کامل یا تکه‌ای، بریس، کشیدن دندان و ایمپلنت کاربرد دارد. عکس اشعه ایکس سراسری مشکلات دهانی و دندانی زیر را نشان می‌دهد:

  • بیماری پیشرفته لثه
  • وجود کیست در استخوان فک
  • سرطان دهان و تومور فک
  • دندان نهفته شامل دندان عقل نهفته
  • اختلالات فک که اصطلاحاً اختلال مفصل گیجگاهی ـ فکی یا TMJ گفته می‌شود.
  • سینوزیت

آمادگی قبل از رادیوگرافی دندان


آمادگی قبل از رادیوگرافی دندان

عکسبرداری دندانپزشکی به هیچ آمادگی خاصی نیاز ندارد. تنها کاری که باید انجام دهید، این است که دندان‌هایتان را قبل از مراجعه به دندانپزشک مسواک بزنید تا محیطی تمیز و بهداشتی برای معاینه داخل دهان آماده شود. رادیوگرافی معمولاً قبل از جرم‌گیری انجام می‌شود. در مطب دندانپزشک روی صندلی مخصوص می‌نشینید و جلیقه‌ای سربی می‌پوشید که قفسه سینه و ران را می‌پوشاند. سپس دستگاه رادیوگرافی کنار سر قرار داده می‌شود و تصاویری را از دهان ثبت می‌کند. در بعضی کلینیک‌ها اتاق جداگانه‌ای برای عکسبرداری اشعه ایکس وجود دارد، اما در بعضی مطب‌ها عکس اشعه ایکس نیز در همان اتاقی گرفته می‌شود که جرم گیری و درمان‌های دیگر انجام می‌شود.

بعد از عکسبرداری از دندان


بعد از عکسبرداری از دندان

اگر عکسبرداری دیجیتال باشد، عکس‌ها در لحظه آماده می‌شود. بعد از آن که عکس‌ها آماده شد، دندانپزشک آنها را بررسی می‌کند و ناهنجاری‌ها را تشخیص می‌دهد. چنانچه قرار باشد که جرم‌گیری انجام شود، دندانپزشک نتیجه قطعی را بعد از جرم‌گیری اطلاع می‌دهد؛ مگر آن که مشکلی جدی در عکس تشخیص داده شود. چنانچه دندانپزشک مشکلی، مانند پوسیدگی یا کرم خوردگی دندان، را تشخیص دهد، بهترین روش درمان را به بیمار توصیه می‌کند.

عوارض اشعه ایکس دندانپزشکی


اگرچه برای گرفتن عکس رادیوگرافی دندانپزشکی از اشعه استفاده می‌شود، اما میزان اشعه آنقدر کم است که خطری برای کودکان و بزرگسالان ندارد. چنانچه عکسبرداری به روش دیجیتال انجام شود و عکس روی فیلم ظاهر نشود، خطر تماس با اشعه کمتر هم می‌شود. همچنین دندانپزشک پیشبندی سربی را روی قفسه سینه، شکم و لگن بیمار می‌بندد تا تشعشع غیرضروری به اندام‌های حیاتی نرسد. چنانچه بیمار مبتلا به ناراحتی‌های تیروئید باشد، از گردنبند تیروئید استفاده می‌شود. کودکان و بانوانی که در سن فرزندآوری هستند، نیز باید پیشبند سربی ببندند. بارداری یک استثناء در رادیوگرافی دندانپزشکی است. هر نوع عکسبرداری دندانپزشکی برای بانوانی که باردار هستند یا فکر می‌کنند که جنینی در رحم دارند، ممنوع است. بنابراین اگر باردار هستید، حتماً موضوع را به دندانپزشک معالجتان اطلاع دهید، چون تشعشع برای جنین در حال رشد مضر است.

 در یک کلام

انواع اشعه ایکس دندانی عبارتند از عکس برداری دخل دهانی و خارج دهانی. عکس برداری داخل دهانی برای بررسی حفره دندان‌ها، سلامت ریشه، سلامت عمومی دندان استفاده می‌شود و شامل عکس برداری بایت وینگ، پری اپیکال و اکلوزال است. عکس برداری خارج دهانی برای بررسی رشد فک، ارتباط بین دندان‌ها و بررسی مشکلات مفصل فک انجام می‌شود و انواع مختلف آن عبارتند از: پارانومیک، توموگرافی، سفالومتری، سیالوگرافی و تومئگرافی کامپیوتری. عکسبرداری از دندان‌ها با اشعه ایکس نیاز به آمادگی خاصی ندارد و معمولا با پوشیدن یک جلیقه سربی همراه است. بعد از آماده شدن نتایج برای بررسی مشکلات احتمالی پزشک عکس را بررسی می‌کند. شدت تابش در اشعه ایکس پایین است و خطری برای کودکان و بزرگسالان ندارد. اما در زنان باردار باید با احتیاط استفاده شود و ممکن است بر روی رشد جنین تاثیر گذار باشد.

سوالات رایج


خیر، دندانپزشک زمان گرفتن عکس اشعه ایکس از دندان‌ها را با توجه به ارزیابی نیازهای هر بیمار تعیین می‌کند، برای مثال مهم است که بیمار بزرگسال است یا کودک، برای اولین بار به دندانپزشک مراجعه کرده یا برای ویزیت دوره‌ای. اکثر بیماران جدید باید برای ارزیابی وضعیت سلامت دهان و دندان‌ها، از جمله بررسی نشانه‌های بیماری لثه، عکس سراسری از دندان‌ها بگیرند، همچنین این عکس‌ها برای مقایسه با عکس‌های بعدی به کار برده می‌شود. در جلسات ویزیت دوره‌ای نیز لازم است که عکس اشعه ایکس برای نظارت بر وضعیت لثه‌ها یا بررسی احتمال پوسیدگی دندان گرفته شود.

مشکلاتی که در یک نوع عکسبرداری دندانپزشکی دیده می‌شود، غالباً در نوع دیگر مشاهده نمی‌شود. عکس سراسری تصویری جامع و کلی را از کل دهان روی یک فیلم به دست می‌دهد، حال آن که عکس‌های بایت وینگ یا پری اپیکال چنین قابلیتی ندارند. از طرف دیگر عکس پری اپیکال یا بایت وینگ تصاویری را با جزئیات دقیق از یک ناحیه کوچکتر تولید می‌کنند که تشخیص پوسیدگی بین دندانی را آسان‌تر می‌کند. هر یک از عکس‌های رادیوگرافی دندان کاربردهای خاص خود را دارد و دندانپزشک دستور گرفتن عکس مناسب را با توجه به شرایط موجود می‌دهد.

تمامی پزشکان و دندانپزشکان به ایمنی بیماران در زمان دریافت اشعه‌ی رادیوگرافی اهمیت می‌دهند و به گونه‌ای آموزش دیده‌اند که عکس اشعه ایکس را تنها در زمان مناسب و ضروری تجویز کنند و عکسبرداری را مطابق نیازهای بیمار زمانبندی کنند. پزشکان با اتکا به دانش روز و بهره‌گیری از تکنولوژی پیشرفته از تکنیک‌ها، عمل‌ها و فیلم‌های اشعه ایکسی استفاده می‌کنند که دریافت اشعه را به حداقل می‌رساند.

رادیوگرافی دندان نیز مانند دیگر درمان‌های دندانپزشکی با توجه به نیازهای خاص هر بیمار زمانبندی می‌شود. دندانپزشک اطفال پرونده کودک را بررسی و  او را معاینه می‌کند، سپس با توجه به این اطلاعات، چنانچه لازم بود دستور عکسبرداری می‌دهد. ضرورت رادیوگرافی در ویزیت‌های دوره‌ای به سن، احتمال ابتلا به بیماری و نشانه‌ها و علائم بیماری بستگی دارد. برای تشخیص پوسیدگی، ارزیابی شدت بیماری لثه یا بررسی وضعیت رشد و نمو به فیلم‌های جدید نیاز است. کودکان بیشتر از بزرگسالان به عکس اشعه ایکس دندانپزشکی نیاز دارند، چون ساختارهای دهانشان در حال رشد و تغییر است. عکسبرداری دوره‌ای به دندانپزشک کمک می‌کند تا نمودار پیشرفت رشد و نمو را تهیه کند و از رویش صحیح دندان‌های دائمی در محل مناسب مطمئن شود.

برای اشتراک گذاری در تلگرام کلیک کنید
0 Comments

Leave a reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*


شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

کلیه حقوق مادی و معنوی برای وب سایت دنتبوک محفوظ می باشد

Powered by Mehdi Naddaf

Log in with your credentials

Forgot your details?